De start van Lezend leren, een interview met Jessica van der Linden

Jessica, hoe ziet de Lezend-lerenmethodiek er in de klas concreet uit?

“Op De Koppeling zijn we Lezend leren dit schooljaar echt volledig aan het implementeren, zoals het bedoeld is: met rijke teksten, een themamuur en een sterke samenhang tussen lezen, schrijven, praten en luisteren. Het eerste thema dit schooljaar was ‘Water: vriend of vijand?’ en het was heel mooi om te zien hoeveel groei dit opleverde, zowel bij de leerlingen als bij de leerkrachten. Die groei werd ook versterkt door de professionalisering vanuit de Hogeschool Utrecht.”

“Vanuit LeesLab ondersteunen wij leerkrachten bij het zoeken naar rijke teksten. Zij kiezen vervolgens zelf welke teksten passend zijn voor hun groep. De leerkrachten denken vooraf ook al na over subthema’s, bijvoorbeeld in de vorm van een stelling of een vraag. Een volgend thema wordt bijvoorbeeld ‘Hoe leven kinderen in andere landen?’, met subthema’s als ‘arm versus rijk’ of in de hogere groepen ‘Kun je in elk land prettig leven?’.”

Hoe werk je met zo’n tekst gedurende meerdere lessen?

“De leerkracht begeleidt de leerlingen bij het begrijpen van de tekst en het behalen van het leesdoel van die les, bijvoorbeeld: ‘Wat heeft de watersnood betekend voor mens en dier?’. Dat begint met het activeren van voorkennis, het geven van een samenvatting en het uitleggen van de tekst in eigen woorden, zodat deze voor iedereen begrijpelijk wordt.”

“In de tweede les wordt opnieuw met dezelfde tekst gewerkt. Dat kan zijn door een vervolggedeelte te lezen, of door dezelfde tekst te benaderen met een ander leesdoel. In een derde les kan de tekst verder verdiept worden, bijvoorbeeld door de tekst te herschrijven, samen een samenvatting te maken of een creatieve verwerkingsopdracht te maken. Dat is altijd maatwerk en verschilt per groep.”

Wat zie je gebeuren rondom schrijven binnen Lezend leren?

“Schrijven was in het begin wel even wennen. Leerlingen schrijven nu in hun LeesLab-schrift in plaats van in een methodeboekje met korte invuloefeningen. Sommige leerlingen hebben daardoor nog weinig ‘schrijfkilometers’ gemaakt. In de schriftjes wordt niet alleen geschreven, maar ook geplakt, getekend en gevisualiseerd.”

“Wat heel mooi is: leerlingen zijn enorm trots op hun LeesLab-schrift. Omdat het zo duidelijk hun eigen werk is, vragen ze vaak of ze het aan het eind van het thema mee naar huis mogen nemen om te laten zien. Zelfs iets simpels als hun naam met stickers op de kaft plakken, draagt bij aan dat eigenaarschap. Het leren wordt zichtbaar.”

Welke rol speelt de themamuur daarbij?

“De themamuur is een dynamische plek in de klas waar alles samenkomt wat belangrijk is binnen het thema. Informatie die gedurende het hele thema onthouden moet worden, krijgt daar een vaste plek. Zo blijft kennis zichtbaar en beschikbaar. De themamuur ondersteunt echt de brede kennisopbouw die bij Lezend leren centraal staat.”

Wat zijn tot nu toe de mooiste of meest succesvolle voorbeelden die je hebt gezien?

“Je ziet dat er echt gezamenlijke kennis wordt opgebouwd. Als kinderen acht weken lang met hetzelfde thema bezig zijn, zoals water, herkennen ze steeds meer. Bij gesprekken over de watersnoodramp herkennen ze straatnamen uit hun eigen omgeving. Je ziet de energie dan echt toenemen.”

“Een mooi voorbeeld was het bezoek van auteur Selma Noort in de klas. Alle leerlingen hadden haar boek ‘De zee kwam door de brievenbus’ al gelezen en beschikten over veel achtergrondkennis. Daardoor konden ze veel gerichtere en diepere vragen stellen.”

“Lezend leren brengt begrijpend lezen en wereldoriëntatie samen. Voor sommige leerkrachten voelt dat nu nog als een verdubbeling, maar eigenlijk voeg je twee vakken samen. Voorheen lazen leerlingen misschien een tekst, maar deden ze weinig met de kennis die ze opdeden. Ik hoop dat dit op termijn natuurlijker gaat voelen. Nu kost het soms nog meer tijd, maar dat is onderdeel van het leerproces.”

Binnen LeesLab worden lezen, spreken, luisteren en schrijven in samenhang aangeboden. Hoe zie jij het aspect ‘spreken’ terug binnen Lezend leren?

“Spreken is enorm belangrijk, bijvoorbeeld bij het ophalen van voorkennis. Zo krijgt de leerkracht inzicht in wat leerlingen al weten en waar nog ondersteuning nodig is. Ook bij het leesdoel komt spreken steeds terug: wat hebben we geleerd, wat vinden we belangrijk, wat schrijven we op en wat krijgt een plek op de themamuur?”

“Leerlingen spreken niet alleen met de leerkracht, maar ook met elkaar. Dat zorgt voor betrokkenheid. Als het lastig is om iets te bespreken of op te schrijven, kan samenwerken in duo’s helpen. Ook tutoren kunnen hierin een ondersteunende rol spelen.”

Kun je iets vertellen over de ondersteuning door tutoren, zoals pre-teaching en re-teaching?

“Tijdens de professionalisering gaf Hanna Kuijs een mooi voorbeeld: laat leerlingen een samenvatting van de tekst horen in hun thuistaal. Zo maken ze alvast kennis met de inhoud. Dat is vooral helpend voor leerlingen die het Nederlands nog niet volledig beheersen of die de tekst beter begrijpen in hun eerste taal.”

Lezend leren draagt sterk bij aan kennisopbouw. Welke rol speelt praten hierover?

“Praten is essentieel. Als je leerlingen alleen een tekst geeft met vragen, kan het begrijpen nog steeds lastig zijn. Door eerst samen te praten over de tekst, ontstaat gezamenlijk begrip.”

“Een mooi voorbeeld: een leerling zei dat tijdens de watersnoodramp de Deltawerken niet werkten door een elektriciteitsstoring. Doordat hij dit hardop uitsprak, kon de leerkracht samen met de klas teruggrijpen op de tijdlijn op de themamuur. Zo werd duidelijk dat de Deltawerken pas ná de watersnoodramp zijn gebouwd. Door dat gesprek werd de denkfout gecorrigeerd.”

“Leerkrachten krijgen steeds meer gevoel voor welk tekstniveau uitdagend maar haalbaar is voor hun leerlingen. Het is belangrijk dat zij regie houden over de les, omdat zij hun leerlingen het beste kennen. Tegelijkertijd vraagt de voorbereiding veel tijd, en dan is het fijn dat tutoren kunnen ondersteunen.”