Lieve Noortje 2.0
Lieve lezer,
Zodra we vakantie hebben, praten we weer over lezen. Mensen die de rest van het jaar geen boek aanraken, lopen ineens met een roman onder de arm van het ene terras naar het volgende. Dat vinden we volkomen normaal. We proberen ons eindelijk een weg door Oorlog en vrede te worstelen, of grissen op het vliegveld een roman van de tafel ‘Top 10 in thrillers’ mee, die we de rest van de week meedragen. Lezen, het verheugen op het lezen van dat ene boek, hoort bij vakantie. Bij kinderen zit dat anders, want dan vrezen we dat alle liefde voor boeken in één lange scrollbeweging zal verdwijnen. Raken kinderen hun leesniveau kwijt als ze zes weken niet lezen?
Lezen kun je op elk moment, maar soms krijgen de boeken die je in de zomer leest een bijzondere status. De Franse schrijver Marcel Proust schreef dat herinneringen zich zelden vasthechten aan de grote gebeurtenissen, maar eerder aan de kleine, toevallige dingen, zoals de smaak van een koekje, een geur, een lichtinval, een stem. Ik denk dat boeken net zo werken. Er zijn boeken die je niet eens uitleest, maar waarmee je wel een hele zomer doorbrengt. Ze liggen in de tent naast een luchtbed, verdwijnen onder een natte handdoek, worden een beetje krom van de zonnebrand en verzamelen zand tussen de bladzijden. Jaren later weet je misschien niet meer hoe het verhaal precies afliep, maar nog wel op welke bestemming je het las. Dit heeft te maken met de lange tijd die je tijdens een zomervakantie met een boek kunt doorbrengen, want dan klampt zich meer aan het boek vast. Voor mij was zo’n boek Liefde in tijden van cholera. Het was een snikhete zomervakantie, ik had liefdesverdriet en had besloten dat dit boek mij zou genezen. Helaas vond ik de roman saai. Ik las in de overtuiging dat het elk moment briljant zou worden, ieder moment zou de grootsheid van dit meesterwerk zich aan mij openbaren. Dat gebeurde niet. De genialiteit bleef zich steeds één hoofdstuk verderop ophouden, een heuse tantaluskwelling. Maar stoppen durfde ik ook niet. Straks lag de fout niet bij Márquez, maar bij mij. Dat risico neem je liever niet. Dat staat zo dom op een camping. Ik zette dus door en weet nu nog bijna alles van dat boek. Bijvoorbeeld dat Márquez schrijft dat mensen niet van hun kinderen houden omdat het hun kinderen zijn, maar door de vriendschap die ontstaat door het grootbrengen. Met lezen is het soms net zo. Een goed zomerboek is niet altijd een lekker-weglezen-boek of juist een meesterwerk. Soms sluit je een vriendschap met een boek omdat het zich voor een periode over jou heeft ontfermd.
Er zijn ook zomers waarin iedereen hetzelfde boek leest. Alsof er ineens een internationale leesclub uit de grond is gestampt. Normal People was zo'n boek. Je zag het op elk strandbed en vakantiekiekje. Dat is misschien wel het leukste bewijs dat lezen ook iets sociaals kan zijn.
Dat werkt natuurlijk niet zo voor kinderen op elke leeftijd, of überhaupt voor ieder kind hetzelfde. Een tiener sleept misschien onder druk nog een op TikTok gehypete Young Adult-roman mee naar het zwembad, maar een middenbouwer zal zich niet veel aantrekken van het literaire zomergevoel van volwassenen. Dat gevoel krijgen niet alle kinderen vanzelfsprekend van huis uit mee, dus des te beter om hier voor en na de vakantie met hen over te praten. Kinderen hoeven niet zes weken aan een leesrooster gehouden te worden. Het leesniveau is meer een spier in ruste en keldert echt niet zodanig als gevreesd. Zorg liever dat een kind de vakantie ingaat met het voorbeeld dat naast gamen en filmpjes kijken, het lezen van een boek ook gewoon een prima manier is om je te vervelen totdat het ineens leuk wordt. Het gaat er niet om welk boek het precies is, belangrijker is dat het een beetje vies mag worden, dat het altijd onder in de rugzak zit om tussen de vetvlekken op tafel gelegd te kunnen worden als de wifi in het restaurant het niet doet.