Podcasttips: Lezen in een stijgende lijn!
Deze podcast van economieredacteuren Marike Stellinga en Maarten Schinkel van NRC verscheen al in aanloop naar de nieuwste PISA-resultaten. Voor de aflevering reisden zij naar Parijs, waar zij spraken met Andreas Schleicher, internationaal onderwijsonderzoeker en directeur Education and Skills bij de OESO.
Schleicher gaat in op de ontwikkeling van de Nederlandse onderwijsprestaties en de mogelijke gevolgen daarvan voor de toekomst. Als de huidige trend doorzet, zullen steeds meer jongeren het onderwijs verlaten met onvoldoende vaardigheden om zich goed te kunnen redden in een samenleving waarin lezen en informatie verwerken onmisbaar zijn. Ook bespreekt hij wat de Nederlandse ontwikkeling internationaal gezien bijzonder maakt.
Uiteindelijk draait de podcast om een bredere vraag: wat betekenen dalende onderwijsresultaten voor de samenleving en, in het bijzonder, voor de Nederlandse economie wanneer een nieuwe generatie de arbeidsmarkt betreedt met minder vaardigheden?
Een verhelderende aflevering als je wilt begrijpen hoe de Nederlandse onderwijsprestaties zich hebben ontwikkeld en wat ervoor nodig is die ontwikkeling te keren.
Leren lezen gaat niet vanzelf, althans niet voor ieder kind. Leerlingen verschillen van elkaar en onderzoek laat zien dat ook erfelijke factoren een rol kunnen spelen bij de ontwikkeling van bepaalde vaardigheden.
Wetenschapper Elsje van Bergen laat in deze podcast aan de hand van tweelingenonderzoek zien dat het vermogen om technisch te lezen deels samenhangt met erfelijke aanleg.
Dat betekent natuurlijk niet dat de leesontwikkeling van een kind vastligt. Wel helpt het om te begrijpen dat leerlingen niet allemaal op dezelfde manier en in hetzelfde tempo leren. Sommige leerlingen hebben meer tijd, extra instructie of intensievere begeleiding nodig om zich goed te ontwikkelen.
Juist dat maakt deze podcast interessant voor het onderwijs. Gelijke kansen betekent immers niet dat ieder kind precies hetzelfde nodig heeft. Soms vraagt een leerling om iets anders of iets extra’s om tot leren te komen, bijvoorbeeld in de vorm van tutorondersteuning.
Onderwijskundigen Barend Last en Derk Bransen bespreken de nieuwste PISA-resultaten en stellen daarbij de vraag wat deze cijfers ons nu eigenlijk vertellen over het Nederlandse onderwijs.
PISA wordt vaak gezien als een graadmeter voor de kwaliteit van het onderwijs, maar volgens Last en Bransen is dat een te eenvoudige conclusie. De resultaten kunnen zeker aanleiding geven om kritisch naar het onderwijs te kijken, maar vormen op zichzelf geen bewijs voor een onderwijs- of leescrisis.
Zo bespreken zij de veelgenoemde 39 procent van de 15-jarigen die niveau 2 voor leesvaardigheid niet haalt. Deze leerlingen lopen volgens PISA een risico op problemen met geletterdheid, maar dat is iets anders dan vaststellen dat zij daadwerkelijk laaggeletterd het voortgezet onderwijs verlaten.
Ook staan ze stil bij de Nederlandse steekproef en bij de manier waarop media en beleidsmakers PISA-resultaten vertalen naar grote conclusies.
Wil je het verhaal rondom de ‘leescrisis’ eens vanuit een kritischer en genuanceerder perspectief bekijken, dan is deze podcast zeker het luisteren waard.
NRC spreekt met redacteur Nina Eshuis over de vraag waarom het Nederlandse onderwijs maar moeilijk grip krijgt op de dalende leesresultaten. Drie jaar geleden was al duidelijk dat de leesvaardigheid van Nederlandse scholieren een ‘dikke onvoldoende’ verdiende. Tegelijkertijd speelden de coronajaren toen nog een belangrijke rol. De vraag was dan ook: kwam de daling vooral door corona, of zou deze verder doorzetten?
Nu blijkt dat laatste het geval. Inmiddels haalt ongeveer vier op de tien Nederlandse 15-jarigen het basisniveau voor leesvaardigheid niet. In de podcast komen verschillende factoren aan bod die mogelijk een rol spelen: het steeds jongere gebruik van sociale media, de komst van AI-chatbots en verslavende algoritmes die onze aandacht steeds meer vasthouden.
Maar deze ontwikkelingen verklaren niet waarom Nederland zich op het gebied van leesvaardigheid zo anders ontwikkelt dan veel andere landen. De podcast kijkt daarom ook naar het Nederlandse leesonderwijs zelf. Daarbij wordt bijvoorbeeld gesproken over de manier waarop begrijpend lezen wordt aangeleerd: ligt de nadruk te veel op het aanleren van leesstrategieën en trucjes, en te weinig op de bredere vaardigheid om een tekst kritisch te lezen en te analyseren?
Toch komen de makers ook tot de conclusie dat de dalende leesvaardigheid niet aan één oorzaak te koppelen is. Juist de combinatie van verschillende ontwikkelingen lijkt een rol te spelen.
Als we willen dat Nederland een bloeiende kenniseconomie blijft, zullen we daarom sterk moeten inzetten op leesonderwijs dat zorgt voor betere leesvaardigheden bij álle leerlingen. Want wanneer een steeds groter deel van de samenleving moeite heeft met lezen en het begrijpen en beoordelen van informatie, dreigt ook de ongelijkheid verder toe te nemen.
Een aflevering die je sterk aan het denken zet over de redenen waarom Nederland na de coronajaren niet vooruit is gegaan op het gebied van leesvaardigheid, maar ook over wat er op het spel staat als we geen verbetering weten te realiseren voor Nederlandse leerlingen.